Citrusbergamot: interacties met andere geneesmiddelen
Extract van de Italiaanse citrusbergamot wordt steeds vaker gebruikt als 'natuurlijke' manier om cholesterol te verlagen, ook door krachtsporters met ongunstige bloedvetten. Juist omdat het in de buurt komt van de werking van cholesterolverlagers, rijst de vraag hoe het samengaat met andere medicijnen. De redactie bespreekt wat bekend is en waar de kennis ophoudt.
Wat citrusbergamot is
De bergamot (Citrus bergamia) is een citrusvrucht die vrijwel uitsluitend in Calabrië in Zuid-Italië wordt geteeld. De schil levert de etherische olie die bekend is van Earl Grey-thee en parfums. Voor supplementen wordt echter vooral een polyfenolrijk extract uit het sap en het vruchtvlees gebruikt.
Dat extract bevat flavonoïden zoals naringine, neohesperidine en neoeriocitrine, en de bijzondere verbindingen brutieridine en melitidine. Deze laatste twee worden in verband gebracht met een remmend effect op HMG-CoA-reductase, het enzym dat ook door statines wordt geremd.
Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen deze producten. Bergamotolie uit de schil bevat furanocoumarines, waaronder bergamottine, terwijl gestandaardiseerde polyfenolextracten daar doorgaans weinig of niets van bevatten. Voor interacties maakt dat een groot verschil.
In de Europese Unie wordt bergamotextract verkocht als voedingssupplement. Het valt daarmee niet onder de strenge eisen die voor geneesmiddelen gelden, en de samenstelling kan per merk aanzienlijk verschillen.
Werkingsmechanisme en bewijs voor cholesterol
Mollace en collega's (2011) beschreven in dierstudies en een eerste humane studie een daling van LDL-cholesterol en triglyceriden en een stijging van HDL na gebruik van bergamotpolyfenolen. Naast remming van cholesterolsynthese wordt ook een effect op de vetstofwisseling via het enzym AMPK verondersteld.
De systematische review van Lamiquiz-Moneo en collega's (2020) vond in de meeste humane studies een gunstig effect op het lipidenprofiel, maar wees op belangrijke beperkingen: kleine studies, korte duur, verschillende extracten en vaak geen goede placebocontrole.
Er zijn geen studies die laten zien dat bergamot het risico op hartinfarct of beroerte vermindert. Dat onderscheidt het fundamenteel van statines, waarvoor dat bewijs uit grote trials wel bestaat.
De Europese richtlijn voor dyslipidemie (ESC/EAS, 2019) noemt bepaalde voedingssupplementen als mogelijke aanvulling bij licht verhoogd cholesterol, maar beschouwt ze niet als vervanging voor medicatie bij mensen met een verhoogd risico.
Interacties met cholesterolverlagers
Omdat bergamotpolyfenolen mogelijk op hetzelfde enzym aangrijpen als statines, is een optelsom van effecten denkbaar. Enkele kleine studies onderzochten de combinatie van bergamot met een lage dosis statine en meldden een extra verlaging van LDL. Deze combinatie is echter nooit in grote, onafhankelijke studies getest.
Een theoretisch risico van zo'n optelsom is een toename van statinebijwerkingen, zoals spierklachten. Gegevens daarover ontbreken, maar het principe is reden om de combinatie alleen in overleg met een arts toe te passen.
Voorzichtigheid geldt ook bij combinatie met rode gist rijst, die monacoline K bevat, een stof die chemisch identiek is aan lovastatine. Combinatiesupplementen met bergamot, rode gist rijst en andere ingrediënten zijn op de markt, waardoor iemand ongemerkt meerdere cholesterolverlagende stoffen tegelijk gebruikt.
Wie een statine voorgeschreven heeft gekregen, doet er goed aan niet zelf over te stappen op bergamot. Het verschil in bewezen effect op hart- en vaatziekten is te groot.
Andere mogelijke interacties
De meeste andere interacties zijn theoretisch en gebaseerd op het werkingsmechanisme of op kennis van verwante citrusproducten.
| Geneesmiddel(groep) | Mogelijk mechanisme | Mate van bewijs |
|---|---|---|
| Statines | Optelsom van cholesterolverlaging | Kleine studies |
| Bloedsuikerverlagers | Mogelijke extra glucoseverlaging | Beperkt, enkele studies |
| Middelen afgebroken door CYP3A4 | Furanocoumarines (vooral in olie en schil) | Afgeleid van grapefruitonderzoek |
| Fotosensibiliserende middelen | Bergapteen in bergamotolie | Bekend bij huidcontact met olie |
| Bloedverdunners | Onduidelijk, voorzichtigheid bij kruiden | Geen directe gegevens |
De bekende grapefruitinteractie ontstaat doordat furanocoumarines het enzym CYP3A4 in de darmwand onomkeerbaar uitschakelen. Bailey en collega's beschreven hoe daardoor de blootstelling aan middelen zoals simvastatine, sommige calciumantagonisten en immunosuppressiva sterk kan stijgen (Bailey et al., 1998; 2013).
Bergamottine is zo'n furanocoumarine. Of een gestandaardiseerd polyfenolextract er genoeg van bevat om een vergelijkbare interactie te geven, is niet goed onderzocht. Bij sap of producten op basis van de schil is het risico groter.
Voor mensen die bloedsuikerverlagende middelen gebruiken, is het zinvol om bij start van bergamot de glucosewaarden wat vaker te controleren.
Bergamotolie, thee en praktische adviezen
Een kop Earl Grey bevat een kleine hoeveelheid bergamotolie en vormt bij normaal gebruik geen probleem. Er zijn wel casusbeschrijvingen van spierkrampen bij mensen die extreem veel Earl Grey dronken, toegeschreven aan bergamottine dat de kaliumhuishouding kan beïnvloeden.
Etherische bergamotolie op de huid kan in combinatie met zonlicht fototoxische reacties veroorzaken. Dat is een bekend risico in de cosmetica en de reden dat er bergapteenvrije varianten bestaan.
- Bespreek bergamotsupplementen met je arts als je een statine, bloedsuikerverlager of immunosuppressivum gebruikt.
- Controleer de ingrediëntenlijst op combinaties met rode gist rijst of andere cholesterolverlagers.
- Laat het lipidenprofiel na enkele maanden opnieuw meten om het effect te beoordelen.
- Gebruik bergamot niet als vervanging van voorgeschreven medicatie.
Voor sporters die door middelengebruik ongunstige bloedvetten hebben, is het belangrijk te beseffen dat de oorzaak aanpakken veel meer effect heeft dan een supplement toevoegen.
Conclusies van de redactie
Bergamotpolyfenolen kunnen het cholesterolgehalte bescheiden verlagen, maar het bewijs is beperkt en er zijn geen gegevens over harde eindpunten zoals hartinfarcten.
De meest relevante interactie is een mogelijke optelsom met statines en rode gist rijst. Furanocoumarines in bergamotolie en schil vormen een theoretisch risico voor middelen die via CYP3A4 worden afgebroken.
Wie medicijnen gebruikt, hoort bergamot altijd met arts of apotheker te bespreken.
Ook interessant: onze artikelen over interacties van mariadistel, HDL-cholesterol bij krachtsporters en omega-3-vetzuren bij verhoogde triglyceriden.
Literatuur
- Mollace V, Sacco I, Janda E, et al. Hypolipemic and hypoglycaemic activity of bergamot polyphenols: from animal models to human studies. Fitoterapia. 2011;82(3):309–316.
- Lamiquiz-Moneo I, Giné-González J, Alisente S, et al. Effect of bergamot on lipid profile in humans: a systematic review. Crit Rev Food Sci Nutr. 2020;60(18):3133–3143.
- Bailey DG, Malcolm J, Arnold O, Spence JD. Grapefruit juice-drug interactions. Br J Clin Pharmacol. 1998;46(2):101–110.
- Bailey DG, Dresser G, Arnold JM. Grapefruit-medication interactions: forbidden fruit or avoidable consequences? CMAJ. 2013;185(4):309–316.
- Mach F, Baigent C, Catapano AL, et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk. Eur Heart J. 2020;41(1):111–188.
