Hernia bij sporters: oorzaken en het verband met belasting en farmacologie
Een hernia is een van de meest gevreesde blessures in de krachtsport, maar ook roeiers, golfers en voetballers krijgen ermee te maken. De redactie zet op een rij hoe een tussenwervelschijf beschadigd raakt, waarom zware belasting een rol speelt en waar medicijnen en prestatiebevorderende middelen het risico of het herstel beïnvloeden.
Wat er precies gebeurt bij een hernia
Tussen de wervels liggen schijven die bestaan uit een stevige vezelring (annulus fibrosus) en een gelachtige kern (nucleus pulposus). Ze werken als schokdempers en verdelen de druk over de wervelkolom. Bij een hernia scheurt de vezelring gedeeltelijk en puilt een deel van de kern naar buiten, meestal naar achteren en opzij, richting de zenuwwortels.
Niet het uitpuilen op zich veroorzaakt de typische uitstralende pijn, maar de combinatie van mechanische druk en een ontstekingsreactie rond de zenuwwortel. Kernmateriaal bevat stoffen die de zenuw prikkelen. Dat verklaart waarom twee mensen met een vergelijkbaar MRI-beeld totaal verschillende klachten kunnen hebben.
Verreweg de meeste hernia's zitten in de lage rug, op het niveau L4-L5 of L5-S1. Een cervicale hernia in de nek komt minder vaak voor, maar zien we wel bij worstelaars, rugbyspelers en sporters die veel boven het hoofd werken.
Belangrijk om te weten: schijfdegeneratie is deels een normaal verouderingsproces. Een bekende systematische review van Brinjikji en collega's liet zien dat uitpuilende schijven ook bij een groot deel van de mensen zonder rugklachten op scans te zien zijn, en dat dit aandeel met de leeftijd stijgt.
Belasting en techniek als risicofactor
De tussenwervelschijf verdraagt vooral een combinatie van buigen, draaien en axiale compressie slecht. Precies die combinatie zit in veel sportbewegingen: een deadlift met ronde rug, een golfswing, een roeihaal onder vermoeidheid of het oppakken van een halter vanaf de grond na een zware set.
Herhaling weegt daarbij minstens zo zwaar als één piekbelasting. Kleine scheurtjes in de vezelring ontstaan geleidelijk, en een ogenschijnlijk onschuldige beweging kan dan de druppel zijn. Sporters herinneren zich vaak een duidelijk moment, terwijl het proces al maanden gaande was.
- Snelle toename van trainingsvolume zonder adaptatieperiode, bijvoorbeeld na een blessure of vakantie.
- Vermoeidheid aan het einde van een training, waardoor de techniek afbrokkelt.
- Ochtendtrainingen met zware flexie: schijven zijn na de nacht meer gehydrateerd en gevoeliger voor belasting.
- Onvoldoende rompstabiliteit en beperkte heupmobiliteit, waardoor de lage rug compenseert.
- Erfelijke aanleg, roken en overgewicht, die de kwaliteit van het schijfweefsel beïnvloeden.
Topsport beschermt overigens niet: in een analyse van ruim driehonderd professionele atleten uit Amerikaanse competities (Hsu et al., 2011) keerde het merendeel na een lumbale hernia terug naar de sport, maar de blessure kostte gemiddeld een flink deel van het seizoen.
Voor recreatieve krachtsporters is de les eenvoudig: progressie in kleine stappen, aandacht voor techniek in de laatste herhalingen en genoeg herstel tussen zware sessies zijn de belangrijkste preventieve maatregelen.
Farmacologie: pijnstillers, corticosteroïden en anabolen
Medicijnen veroorzaken zelden direct een hernia, maar ze kunnen het risico of het beloop wel beïnvloeden. Het meest onderschatte probleem is het maskeren van pijn. Wie routinematig ibuprofen of diclofenac slikt om door te kunnen trainen, schakelt een belangrijk waarschuwingssignaal uit en belast mogelijk een al beschadigde schijf verder.
NSAID's hebben bovendien eigen risico's: maag- en darmbloedingen, nierbelasting bij uitdroging en een verhoogd cardiovasculair risico bij langdurig gebruik. In Nederland zijn ze zonder recept verkrijgbaar, wat de drempel laag maakt. Kortdurend gebruik bij acute pijn is iets anders dan structureel gebruik als 'trainingshulpmiddel'.
Epidurale corticosteroïdinjecties worden bij hevige uitstralende pijn soms ingezet. Ze kunnen de ontsteking rond de zenuw tijdelijk verminderen, maar het effect is in studies vaak bescheiden en van beperkte duur. Voor sporters is het daarnaast relevant dat systemisch gebruik van glucocorticoïden onder dopingregels kan vallen; de Dopingautoriteit geeft hierover actuele informatie.
Anabole androgene steroïden spelen een indirecte rol. Spiermassa en kracht nemen sneller toe dan de aanpassing van pezen, banden en schijfweefsel kan bijhouden. Daardoor kan een sporter gewichten hanteren waarvoor het passieve bindweefsel nog niet klaar is. Het overzicht van de Endocrine Society (Pope et al., 2014) noemt peesrupturen als bekend risico; een vergelijkbaar mechanisme voor de wervelkolom is aannemelijk, al ontbreken gerichte studies.
| Middel of groep | Mogelijke invloed op de rug | Kanttekening |
|---|---|---|
| NSAID's (ibuprofen, diclofenac) | Pijn wordt gemaskeerd, overbelasting gaat door | Maag-, nier- en hartrisico bij langdurig gebruik |
| Corticosteroïden (systemisch of epiduraal) | Tijdelijke vermindering van zenuwontsteking | Bescheiden effect, dopingregels van toepassing |
| Anabole steroïden | Kracht groeit sneller dan bindweefselbelastbaarheid | Illegaal zonder recept, veel systemische risico's |
| Fluorochinolonen (antibiotica) | Bekend risico op peesschade | Geen bewezen relatie met hernia, wel voorzichtigheid bij zware belasting |
Klachten en diagnostiek
Het klassieke beeld van een lumbale hernia is uitstralende pijn in één been, vaak tot onder de knie, die erger wordt bij hoesten, niezen of persen. Daarbij kunnen tintelingen, een doof gevoel en krachtverlies optreden, bijvoorbeeld moeite met op de hakken of tenen lopen.
Er bestaan alarmsignalen waarbij direct medische hulp nodig is: verlies van controle over blaas of darm, een doof gevoel in het zadelgebied of snel toenemende verlamming in beide benen. Dit kan wijzen op een caudasyndroom, een spoedsituatie.
In Nederland begint de diagnostiek doorgaans bij de huisarts of fysiotherapeut met anamnese en lichamelijk onderzoek. Een MRI is in de eerste weken meestal niet nodig, omdat de uitkomst het beleid zelden verandert en het herstel vaak spontaan verloopt. Beeldvorming komt in beeld bij alarmsignalen of als operatie wordt overwogen.
Voor sporters is het verleidelijk snel een scan te willen, maar zoals hierboven beschreven tonen scans ook afwijkingen die geen klachten geven. De klinische beoordeling blijft leidend.
Behandeling en terugkeer naar de sport
Het goede nieuws is dat het natuurlijk beloop bij de meeste mensen gunstig is. Uitgestulpt schijfmateriaal kan in de loop van weken tot maanden door het lichaam worden opgeruimd. De Nederlandse Sciatica-studie (Peul et al., 2007) liet zien dat vroeg opereren de pijn sneller verminderde, maar dat de uitkomsten na een jaar vergelijkbaar waren met een afwachtend beleid.
Conservatieve behandeling bestaat uit uitleg, pijnstilling waar nodig, zo actief mogelijk blijven en een opbouwend oefenprogramma. Volledige bedrust wordt al lang afgeraden. De NICE-richtlijn voor lage rugpijn en ischias sluit hierop aan en benadrukt oefentherapie als kern van de aanpak.
Terugkeer naar de sport verloopt in fasen: eerst pijnvrij dagelijks functioneren, daarna stabiliteit en mobiliteit, vervolgens geleidelijk opbouwen van belasting. Voor krachtsporters betekent dit vaak dat zware rugoefeningen tijdelijk worden vervangen door varianten met minder axiale druk.
Een operatie (microdiscectomie) is een optie bij aanhoudende invaliderende pijn, toenemende uitval of het caudasyndroom. De beslissing wordt samen met een neurochirurg of orthopeed genomen.
Conclusies van de redactie
Een hernia bij sporters is meestal het resultaat van herhaalde belasting in combinatie met aanleg, en niet van één ongelukkig moment. Techniek, geleidelijke progressie en herstel zijn de belangrijkste beschermende factoren.
Medicijnen spelen vooral een indirecte rol: pijnstillers kunnen waarschuwingssignalen maskeren en anabole middelen laten kracht sneller groeien dan bindweefsel kan volgen. Dat maakt zelfmedicatie riskant.
Het herstel is bij de meeste mensen gunstig, ook zonder operatie, mits er een goed opgebouwd oefenprogramma wordt gevolgd en alarmsignalen serieus worden genomen.
Wil je verder lezen? Bekijk dan ook onze artikelen over veilig trainen na een pauze, de bijwerkingen van NSAID's bij sporters en het herstel van pezen en banden.
Literatuur
- Deyo RA, Mirza SK. Herniated lumbar intervertebral disk. N Engl J Med. 2016;374(18):1763–1772.
- Peul WC, van Houwelingen HC, van den Hout WB, et al. Surgery versus prolonged conservative treatment for sciatica. N Engl J Med. 2007;356(22):2245–2256.
- Brinjikji W, Luetmer PH, Comstock B, et al. Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. AJNR Am J Neuroradiol. 2015;36(4):811–816.
- Hsu WK, McCarthy KJ, Savage JW, et al. The Professional Athlete Spine Initiative: outcomes after lumbar disc herniation in 342 elite professional athletes. Spine J. 2011;11(3):180–186.
- Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
- National Institute for Health and Care Excellence. Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59). London: NICE; 2016.
