Trimetazidine: effecten op lever en nieren
Trimetazidine is een hartmedicijn dat sinds de zaak rond een Russische kunstschaatsster in 2022 bij een breed publiek bekend werd. In sportkringen circuleren verhalen over 'orgaanbescherming' en uithoudingsvermogen. De redactie bekijkt nuchter wat bekend is over de werking, en vooral over de relatie met lever en nieren.
Wat trimetazidine is
Trimetazidine is een zogenoemde metabole modulator. Het grijpt niet in op bloeddruk of hartslag, zoals de meeste hartmedicijnen, maar op de energiehuishouding van hartspiercellen. Het remt een enzym in de vetzuurafbraak, waardoor de cel meer glucose gaat verbranden (Kantor et al., 2000).
Glucoseverbranding levert per molecuul zuurstof iets meer energie op dan vetverbranding. Bij zuurstoftekort, zoals bij angina pectoris, zou dat de hartspier helpen efficiënter te werken. Op die basis werd het middel in verschillende landen geregistreerd als aanvullende behandeling bij stabiele angina.
In Europese cardiologische richtlijnen (ESC, 2019) heeft trimetazidine slechts een plaats als tweedelijns- of aanvullend middel bij patiënten die onvoldoende reageren op of geen standaardmedicatie verdragen. In Nederland speelt het middel in de dagelijkse cardiologische praktijk nauwelijks een rol.
Het is belangrijk te benadrukken dat het om een receptgeneesmiddel gaat met een specifieke indicatie. Er bestaat geen onderbouwde reden voor gebruik door gezonde sporters.
Hoe het lichaam het middel verwerkt
Na inname wordt trimetazidine snel opgenomen. Het wordt slechts in beperkte mate door de lever gemetaboliseerd: het grootste deel wordt onveranderd via de nieren met de urine uitgescheiden. Dat is een belangrijk gegeven voor de veiligheid.
De halfwaardetijd ligt bij gezonde jonge volwassenen in de orde van enkele uren, maar neemt toe bij ouderen en bij mensen met een verminderde nierfunctie. Het middel stapelt zich dan op, wat de kans op bijwerkingen vergroot.
Omdat de nieren de hoofdroute vormen, zijn de aanbevelingen in de productinformatie vooral gekoppeld aan de nierfunctie, uitgedrukt als creatinineklaring. De lever speelt een minder prominente rol, al is ze niet onbelangrijk.
Uitdroging, zoals bij lange duurinspanning in de hitte, kan de nierfunctie tijdelijk verminderen. Dat is een van de redenen waarom gebruik buiten medisch toezicht onvoorspelbaar uitpakt.
Nieren: uitscheiding, risico's en onderzoek
In 2012 beoordeelde het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) de baten en risico's van trimetazidine opnieuw. Naast het beperken van de indicatie werd vastgelegd dat het middel gecontra-indiceerd is bij ernstige nierfunctiestoornis, en dat bij matige nierfunctiestoornis de dosis moet worden verlaagd.
De reden is niet dat trimetazidine de nieren direct beschadigt, maar dat ophoping in het bloed de kans op neurologische bijwerkingen sterk verhoogt. De nieren zijn hier dus vooral de 'flessenhals'.
Er zijn kleine klinische studies die suggereren dat trimetazidine de nieren zou kunnen beschermen tegen schade door contrastmiddelen bij hartkatheterisaties. Die studies zijn beperkt van omvang en hebben niet geleid tot een standaardtoepassing in Europese richtlijnen.
Het idee dat sporters met trimetazidine hun nieren zouden 'beschermen' tegen zware belasting, heeft geen wetenschappelijke basis. Integendeel: juist bij dehydratie en hoge eiwitinname kan de nierfunctie al onder druk staan.
| Nierfunctie (creatinineklaring) | Positie volgens EMA-beoordeling |
|---|---|
| Normaal | Standaarddosering volgens bijsluiter |
| Matig verminderd (30–60 ml/min) | Verlaagde dosis |
| Ernstig verminderd (<30 ml/min) | Gecontra-indiceerd |
Lever en overige bijwerkingen
Ernstige leverschade door trimetazidine is zeldzaam. In de literatuur zijn incidentele gevallen van leverontsteking beschreven, maar het middel staat niet bekend als typisch hepatotoxisch. Bij bestaande leverziekte is wel voorzichtigheid geboden, omdat gegevens beperkt zijn.
Een goed startpunt is anabolen kopen belgie.
De belangrijkste reden voor de EMA-beperking waren neurologische bijwerkingen:
- parkinsonachtige verschijnselen zoals trillen, stijfheid en traagheid;
- loopstoornissen en het 'restless legs'-syndroom;
- valpartijen, vooral bij ouderen;
- duizeligheid en maag-darmklachten.
Deze klachten verdwijnen meestal na stoppen, maar niet altijd volledig of direct. Bij mensen met de ziekte van Parkinson of andere bewegingsstoornissen is het middel gecontra-indiceerd.
Voor sporters is relevant dat ook kleinere bijwerkingen zoals duizeligheid tijdens training of wedstrijd tot ongevallen kunnen leiden. Een middel dat het centrale zenuwstelsel kan beïnvloeden, hoort niet thuis in een zelfbedacht programma.
Regelgeving en antidoping
Trimetazidine is uitsluitend op recept verkrijgbaar. Bestellen bij buitenlandse websites zonder recept betekent dat de kwaliteit, dosering en echtheid niet gegarandeerd zijn.
Sinds 2014 staat trimetazidine op de Verboden Lijst van het WADA, in de categorie hormoon- en metabole modulatoren. Het is altijd verboden, ook buiten wedstrijden. De Dopingautoriteit adviseert sporters met een medische noodzaak tijdig een dispensatie (TUE) aan te vragen.
De internationale aandacht rond de positieve test van een jonge kunstschaatsster tijdens de Olympische Winterspelen van 2022 liet zien hoe zwaar de gevolgen kunnen zijn, ook voor de begeleiders van minderjarige sporters.
Bovendien is er geen goed bewijs dat trimetazidine bij gezonde mensen de prestatie verbetert. Het risico-batenprofiel voor sporters is daarmee uitgesproken ongunstig.
Conclusies van de redactie
Trimetazidine verandert de brandstofkeuze van hartspiercellen en heeft een beperkte plaats in de behandeling van angina pectoris.
Het middel wordt grotendeels via de nieren uitgescheiden. Bij een verminderde nierfunctie hoopt het zich op, wat vooral het risico op neurologische bijwerkingen vergroot. Echte leverschade is zeldzaam.
Voor sporters is gebruik niet alleen verboden, maar ook zonder aangetoond nut. Claims over orgaanbescherming missen onderbouwing.
Lees ook onze artikelen over meldonium en metabole modulatoren, het belang van nierfunctie-onderzoek bij sporters en het begrip halfwaardetijd.
Literatuur
- Kantor PF, Lucien A, Kozak R, Lopaschuk GD. The antianginal drug trimetazidine shifts cardiac energy metabolism from fatty acid oxidation to glucose oxidation by inhibiting mitochondrial long-chain 3-ketoacyl coenzyme A thiolase. Circ Res. 2000;86(5):580–588.
- European Medicines Agency. European Medicines Agency recommends restricting use of trimetazidine-containing medicines. London: EMA; 2012.
- Knuuti J, Wijns W, Saraste A, et al. 2019 ESC Guidelines for the diagnosis and management of chronic coronary syndromes. Eur Heart J. 2020;41(3):407–477.
- World Anti-Doping Agency. The World Anti-Doping Code: International Standard – Prohibited List. Montreal: WADA; jaarlijks bijgewerkt.
- Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
